Yolculuk ve Keşif Yazılar

Bilye ile Ne Oynanır? Felsefi Bir Bakış Bilye, çocukluğumuzun en sade, en basit ve en doğal oyun aracı gibi görünebilir. Ancak, bir bilye yalnızca bir oyun aracı olmanın ötesinde, varoluşumuz ve gerçeklik algımız üzerine derin felsefi sorular sormamıza neden olabilir. Şayet bir bilye ile oynuyorsak, bu oyunun yalnızca eğlencelik bir zaman geçirme faaliyeti olmadığını, aynı zamanda bir tür epistemolojik, ontolojik ve etik bir keşif olduğuna dair düşünmeye başlamalıyız. Bilye ile ne oynanır sorusu, aslında insanın oyun ile ilişkisini, gerçeklikten ne anladığını ve değerlerle nasıl ilişki kurduğunu sorgulamamıza olanak tanır. Epistemolojik Bir Perspektif: Bilgi ve Algı Bilye ile oynarken, çocuklar genellikle…

Benim içimde hep bir merak vardı: doğanın kanunları nasıl olursa olsun — mesela “yüksek basınç alanı nasıl oluşur?” gibi meteorolojik bir olgu — insan zihnindeki bilişsel ve duygusal süreçlere benzer bir düzen, bir iç “düzen” analojisi kurmam mümkün müdür diye. Bu yazıda, 8. sınıf düzeyindeki “Yüksek basınç alanı” kavramını hem bilimsel, hem de psikolojik bir mercekten ele alacağım: bilişsel, duygusal ve sosyal psikoloji boyutlarıyla… Böylece hem fiziksel süreçleri kavramaya çalışacağız, hem de bu kavramın insan davranışlarında nasıl metaforik bir yankı bulabileceğini göreceğiz. Yüksek Basınç Alanı: Fiziksel Temeller Yüksek basınç alanı, çevresine göre atmosfer basıncının daha yüksek olduğu bölgedir. Bu durumda…

Vygotsky’nin Özel Konuşma: Kelimelerin Gücü ve Anlatıların Dönüştürücü Etkisi Edebiyat, kelimelerin gücünden doğar. Her sözcük, bir anlamı taşırken aynı zamanda bir hissiyatı, bir zaman dilimini, bir dünyayı barındırır. Kelimeler sadece iletişimi sağlamak için değil, insan ruhunun en derin köklerine dokunarak insanları dönüştürmek için de kullanılır. Anlatılar, bir araya gelen harflerden ibaret değildir; her cümle, bir evrimin parçası, bir düşüncenin açığa çıkışı olabilir. Bu bağlamda, Vygotsky’nin özel konuşma teorisi de, dilin sadece bir iletişim aracı olmadığını, aynı zamanda bireylerin içsel dünyalarını şekillendiren bir güç olduğunu ortaya koyar. Özellikle çocukların zihinsel gelişiminde büyük rol oynayan bu kavram, dilin hem dışsal hem de…

Netflix’in Sahibi Kim? Bir Hayal Kırıklığının Hikâyesi Geceyi Netflix’te film izleyerek geçirmeyi seviyorum. Havanın soğuduğu, Kayseri’nin o sakin akşamlarında, tek başıma koltuğa yayılıp, bilgisayarımı açtığımda dünya sadece o ekrandan ibaret oluyor. Bir de yanımda bir fincan sıcak çay varsa, işte o zaman dünya benim için bir cennet halini alıyor. Geçen akşam da öyleydi. Ama, o gece izlediğim dizinin sonunda bir soruyla karşılaştım. “Netflix’in sahibi kim?” diye bir soru çıktı kafamda. O kadar doğal bir şekilde gelmişti ki bu soru… Düşünmeye başladım, acaba bu şirketin sahibi kimdir? Kimdir bu dev şirketin arkasındaki isim? Herkes konuşuyor, herkes Netflix’ten bahsediyor ama kimse birinin…

Karanlık Zıt Anlam Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir Bakış Hepimiz günlük yaşamımızda kelimelerle şekillenen bir dünyada yaşıyoruz. Bazı kelimeler, sadece bir anlam taşımaz; etrafındaki toplumsal bağlamlarla birlikte o kelimenin etkisi de büyür. Bir kelime, toplumdaki güç ilişkilerini, cinsiyet rollerini ve sosyal adalet mücadelelerini yansıtabilir. Peki, karanlık kelimesinin zıt anlamı nedir? Bu soruyu sadece dilsel bir perspektiften değil, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından nasıl ele alabiliriz? Gelin, bu soruyu birlikte tartışalım ve günlük yaşamımızdaki yansımalarına bakalım. Karanlık ve Işık: Sadece Fiziksel Değil, Toplumsal Bir Kavram Karanlık ve ışık, dilde çoğunlukla zıt anlamlı iki kelime olarak…

Endotermik Tepkimede Isı Nerededir? Bilimsel kavramların günlük yaşamla bağlantısı genellikle kafa karıştırıcı olabilir. Ancak bazı fenomenler öyle ilginçtir ki, onları anlamak neredeyse doğal bir merak doğurur. Bugün, kimya dünyasında sıkça karşılaşılan bir terim olan “endotermik tepkime”yi ve bu tepkimede ısının nasıl hareket ettiğini anlamaya çalışacağız. Hadi, kimya derslerinde öğrendiğimiz o “ısıyı emen reaksiyonlar”ı daha basit bir şekilde inceleyelim. Endotermik Tepkime Nedir? Endotermik tepkimeler, dışarıdan ısı alan kimyasal reaksiyonlardır. Başka bir deyişle, bu tür reaksiyonlar gerçekleşirken çevrelerinden ısıyı çekerler. Eğer bir reaksiyon endotermikse, ortamda bir soğuma hissedebilirsiniz. Bu da demek oluyor ki, tepkime sırasında enerji kaynağı olan ısı çevreden çekilir ve…

Tam Verim Nedir? Ekonomi Perspektifinden Derinlemesine Bir İnceleme Kaynaklar her zaman sınırlıdır. Bu gerçeği kabul etmek, aslında yaşamın temel gerçeğini anlamak anlamına gelir. Bu kısıtlamalar altında, kaynakları en verimli şekilde kullanmak, her birey ve toplum için sürekli bir mücadele olmuştur. Hangi kaynakları ne kadar verimli kullanacağız? Hangi seçenekleri tercih ederken hangi fırsatları kaybedeceğiz? Ekonomi, bu temel sorulara verdiğimiz cevapların sonucudur. Tam verim kavramı da bu soruların derinlemesine bir analizidir. Ekonomide “tam verim” genellikle her bir kaynağın en verimli şekilde kullanıldığı, arz ve talebin dengede olduğu ve her bireyin veya toplumun maksimum refah seviyesine ulaştığı bir durumu ifade eder. Ancak bu…

Akrostiş Hangi Dilde? Akrostişle Kafamız Karışmasın Bir İzmirli olarak hayatımda hiç de az olmayan bir soru vardır: Akrostiş hangi dilde? Evet, belki de sıradan bir insanın gözünde sadece bir şiir türü olarak görülebilir ama ne yazık ki, benim için akrostiş bir felsefe haline gelmiş durumda. Hani şöyle düşünsenize: Bir gün bir arkadaşım, “Beni çok seviyorsun, buna bir akrostiş yaz” diyor ve ben de ciddiyetle başlıyorum. Ama tam o sırada şu düşünce kafama giriyor: “Acaba akrostiş gerçekten sadece Türkçede mi var? Yoksa başka dillerde de kullanılıyor mu?” O kadar karmaşık bir hale geliyorum ki, sonunda yazmayı bırakıp akrostişin tarihini araştırmaya başlıyorum.…

Milyon Kere Ayten: Bir Psikolojik Keşif Bir insanın adı, onun kimliğini yansıtan bir yansıma, bir izdir. Ancak bazen, bu izler bir şekilde yanlış anlaşılabilir ya da başka bir gerçekliğe dönüşebilir. “Milyon kere Ayten” gibi bir ifade, yalnızca bir isimden çok daha fazlasını barındırır. Hangi psikolojik süreçlerin, bu kadar güçlü bir çağrışım yarattığını ve bir ismin insanlar üzerinde nasıl bu denli derin etkiler bırakabileceğini merak ediyorum. İnsan davranışlarının arkasında yatan bilişsel, duygusal ve sosyal süreçler, kimlik ve ilişkiler üzerine daha fazla şey öğrenmek isteyen biri olarak, bu fenomeni farklı bir bakış açısıyla ele almak istiyorum. Hepimiz, bir isimle, bir durumla ya…

Kooperatif Üyeliği E-Devlette Görünür Mü? Felsefi Bir Bakış Bir sabah uyandığınızda, devletin dijital dünyasında kimliğinizin, bağlı olduğunuz sosyal grupların ve hatta çeşitli üyeliklerinizin kaydını bulmak, size ne hissettirir? Teknoloji bizi her geçen gün daha şeffaf bir dünyaya sürüklüyor. Bir devletin dijital platformunda, örneğin e-devlette, bir kooperatife üyeliğinizin görünür olması, sizin kimliğinizin hangi yönlerinin toplumsal ve devletle ilişkilendirilebileceğini sorgulatır. Peki, devletin bizimle ilgili sahip olduğu veriler, gerçekten biz miyiz? Veya bu veriler, kimliğimizin sadece bir yansıması mıdır? Bu yazıda, kooperatif üyeliğinin e-devlette görünür olup olmadığını, üç önemli felsefi perspektiften —etik, epistemoloji ve ontoloji— inceleyeceğiz. Felsefe, toplumun ve bireyin en derin sorularına…